Vergi mevzuatı sürekli değişiyor. Yeni yasalar çıkıyor, oranlar güncelleniyor, istisnalar kaldırılıyor, yükümlülükler yeniden düzenleniyor. Peki akıllara şu soru geliyor:
Bugün yürürlüğe giren bir vergi kanunu, geçmişte yapılan bir işleme uygulanabilir mi?
İlk bakışta bu soru teknik gibi görünse de, aslında hukuk devletinin en temel ilkelerinden birini ilgilendiriyor.
Vergi hukukunda temel kural, kanunların geriye yürümezliği ilkesidir. Başka bir ifadeyle, bir kişi yaptığı işlemin hukuki sonucunu, işlemi yaptığı tarihte yürürlükte bulunan mevzuata göre bilmelidir. Sonradan çıkarılan bir düzenlemeyle geçmişte doğmuş hak ve yükümlülüklerin değiştirilmesi, hukuki güvenlik ilkesini zedeleyebilir.
Bu nedenle vergi sistemlerinde vergiyi doğuran olayın gerçekleştiği tarihte yürürlükte bulunan hükümler esas alınır. Çünkü mükellefler ticari kararlarını mevcut mevzuata göre verir, kayıtlarını buna göre tutar ve mali planlamalarını buna göre yaparlar.
KKTC'de de vergi hukukunun temelini oluşturan 48/1977 sayılı Vergi Usul Yasası, vergilendirme işlemlerinin kanunilik ilkesi çerçevesinde yürütülmesini esas almaktadır. Bunun yanında hukuk devleti anlayışı da kişilerin hukuki güven içinde hareket edebilmesini zorunlu kılar.
Elbette bunun bazı istisnaları vardır. Vergi mükellefi lehine getirilen bazı düzenlemeler veya açıkça geçmişe uygulanacağı belirtilen hükümler farklı değerlendirilebilir. Ancak temel ilke değişmez: Devlet, geçmişte yürürlükte olmayan bir yükümlülüğü sonradan getirerek mükellefi sorumlu tutamaz.
Bu ilke yalnızca mükellefi korumaz. Aynı zamanda idarenin de hukuka bağlı hareket etmesini sağlar. Çünkü vergi sistemine duyulan güven, kuralların önceden bilinebilir ve öngörülebilir olmasına bağlıdır.
Bugün yatırım yapan, ticaret yapan veya işletmesini yöneten herkes, aldığı kararların yarın değişecek kurallarla geriye dönük olarak değerlendirilmeyeceğine güvenmek ister. İşte hukuk devletinin sağladığı en önemli güvencelerden biri de budur.
Vergi kanunları elbette değişebilir. Ancak değişen kuralların geçmişi yeniden yazmaya başlaması, hukuk devletinin temel taşlarından biri olan hukuki güvenlik ilkesini tartışmalı hâle getirir.
Belki de bugün sorulması gereken soru şudur:
Vergi sistemine güveni sağlayan şey sık sık değişen kanunlar mı, yoksa değişen kanunların geçmişe yürümeyeceğini bilmek mi?