Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde ilaç fiyatlarının belirlenmesine ilişkin yeni bir düzenleme gündeme geldi. 9 Ekim 2026 tarihli, 201 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan emirname, ilaç ve tıbbi müstahzarların azami satış fiyatlarının belirlenmesine yönelik esasları düzenliyor.
Düzenlemenin dikkat çeken noktalarından biri, eczanelerin perakende satışlarında uygulanacak azami kâr oranının toptan alış fiyatı üzerinden %30 olarak belirlenmesi. Ancak burada üzerinde durulması gereken asıl mesele yalnızca kâr oranı değil, ilacın ithalatından tüketiciye ulaşmasına kadar geçen süreçte fiyatın nasıl oluştuğudur.
KKTC, ilaç ihtiyacının önemli bir bölümünü ithalat yoluyla karşılayan bir ekonomik yapıya sahip. Bu nedenle ilaç fiyatlarının oluşumunda döviz kuru, ithalat maliyetleri, nakliye giderleri ve dağıtım süreçleri belirleyici unsurlar arasında yer alıyor. Türkiye’den ve üçüncü ülkelerden ithal edilen ilaçlar için farklı hesaplama esaslarının öngörülmesi de fiyatlandırmanın tek bir maliyet yapısına dayanmadığını gösteriyor.
Peki, eczaneler için belirlenen %30’luk azami kâr oranı gerçekte ne anlama geliyor?
Örneğin, bir ilacın eczaneye toptan alış fiyatının 100 TL olduğunu varsayalım. Bu tutar üzerinden %30 kâr uygulanması durumunda satış fiyatı 130 TL olacaktır. Ancak bu hesaplama, yalnızca kâr oranının matematiksel karşılığını göstermektedir. Vergiler, diğer yasal unsurlar ve fiyat hesaplama kuralları ayrıca dikkate alınmalıdır.
Burada önemli bir ayrıntı daha bulunuyor. %30 kâr oranı ile %30 net kazanç aynı anlama gelmiyor. Eczanenin kira, personel, elektrik, finansman ve diğer işletme giderleri dikkate alındığında satış üzerinden elde edilen brüt kazancın tamamının işletmeye net kâr olarak kalması mümkün değildir.
Dolayısıyla düzenlemeyi yalnızca eczanelerin kazancı üzerinden değerlendirmek eksik bir yaklaşım olacaktır. İlaç fiyatlarının oluşumunda ithalatçıdan toptancıya, toptancıdan eczaneye kadar uzanan maliyet zincirinin bütün olarak incelenmesi gerekiyor.
Mali denetim açısından bakıldığında ise azami satış fiyatı belirlemek kadar, bu fiyatın hangi maliyet unsurlarına dayanılarak hesaplandığının ve uygulamada nasıl denetlendiğinin de önemi bulunuyor.
İthalat belgeleri, alış faturaları, fiyat hesaplama kayıtları ve satış fiyatlarının karşılaştırılması, düzenlemenin etkinliğini değerlendirmek açısından temel denetim araçları arasında yer alıyor. Çünkü mevzuatta belirlenen bir fiyat sınırının tüketiciyi koruyabilmesi, bu sınırın piyasada doğru uygulanmasına bağlıdır.
Diğer taraftan, ilaç fiyatlarının yalnızca kâr oranları üzerinden kontrol edilmesi, vatandaşın ilaca ekonomik erişimini tek başına güvence altına almayabilir. Döviz kurlarındaki yükseliş veya ithalat maliyetlerindeki artış, belirlenen kâr oranları değişmese bile nihai satış fiyatlarının yükselmesine neden olabilir.
Bu noktada fiyat denetimi ile maliyet denetimi arasındaki fark önem kazanıyor. Fiyat denetimi, ürünün belirlenen üst sınırın üzerinde satılıp satılmadığını incelerken maliyet denetimi, o üst sınırın hangi ekonomik verilere dayanılarak oluşturulduğunu sorgular.
İlaç, tüketicinin çoğu zaman satın almaktan vazgeçebileceği sıradan bir ticari ürün değildir. Bu nedenle ilaç fiyatlarına ilişkin düzenlemeler yalnızca ticaretin değil, kamu sağlığının ve sosyal refahın da önemli bir parçasıdır.
Yeni emirnameyle birlikte asıl değerlendirilmesi gereken husus, belirlenen azami fiyatların uygulamada ne ölçüde takip edileceği, maliyet değişimlerinin nasıl değerlendirileceği ve vatandaşın bu düzenlemeden nasıl etkileneceğidir.
Sonuç olarak, ilaç fiyatlarında kâr oranına sınır getirilmesi fiyatlandırma sisteminin önemli bir unsurudur. Ancak vatandaş açısından belirleyici olan, eczanenin ne kadar kazanabileceğinden çok, ihtiyaç duyduğu ilacı hangi bedelle temin edebildiğidir.
Bir ilacın fiyatını belirlemek mevzuatın, o fiyatın doğruluğunu ve uygulanmasını güvence altına almak ise etkin denetimin sorumluluğudur.