Türkiye'nin hızlandırıcı teknolojileri alanındaki araştırma altyapısında önemli bir aşama kaydedildi.
Ankara Üniversitesi bünyesindeki Türk Hızlandırıcı ve Işınım Laboratuvarı'nda görevli bilim insanları, kendi imkanlarıyla kurulan sistem üzerinden ilk ışınlama deneyini gerçekleştirdi.
Çalışma kapsamında farklı malzemelerin radyasyon karşısındaki değişimleri gözlemlenerek altyapının araştırmalarda kullanılabileceği ortaya konuldu.
YERLİ HIZLANDIRICI İLE DİKKAT ÇEKEN SONUÇLAR
Yükseköğretim Kurulundan yapılan açıklamaya göre, mayıs ayında gerçekleştirilen deneyde cam ve pleksiglas örnekleri, hızlandırılmış elektronlardan elde edilen gama ışınlarına maruz bırakıldı. Işınlama sonrasında cam örneklerinde renk değişimi, pleksiglas örneklerinde ise yapısal değişiklikler ve kırılmalar tespit edildi.
Deney sonuçları, Türkiye'nin kendi geliştirdiği hızlandırıcı altyapısıyla malzemelerin radyasyona karşı davranışlarını inceleyebildiğini gösterdi. Ankara Üniversitesi'nin Gölbaşı yerleşkesinde faaliyet gösteren TARLA'daki çalışmaların, farklı bilim ve teknoloji alanlarına katkı sağlaması hedefleniyor.
TÜRKİYE BİLİMSEL ARAŞTIRMALARDA ÖNEMLİ BİR EŞİĞİ AŞTI
TARLA Müdürü Dr. Özlem Karslı, ilk kez kendi kurdukları hızlandırıcı sistemiyle malzeme örneklerini ışınladıklarını belirterek, deneyin Türkiye'nin bilimsel araştırma kapasitesi açısından önem taşıdığını ifade etti.
Deneyde cam ve pleksiglas örneklerinin hızlandırıcıda üretilen gama ışınlarına maruz bırakıldığını aktaran Karslı, gözlemlenen değişimlerin beklenen sonuçlarla örtüştüğünü bildirdi.
Karslı, “Bu ışınlama deneyleriyle Türkiye, aslında bilimsel camiada önemli bir eşiği geçmiş oldu.” değerlendirmesinde bulundu.
UYDU VE SAVUNMA SANAYİİNE KATKI SAĞLAYACAK
TARLA'daki altyapının kullanım alanlarının başında, uzay ortamında radyasyona maruz kalan uydu bileşenleri geliyor. Radyasyonun uydu kameralarında, lenslerde ve sensörlerde bozulmalara neden olabildiğini belirten Karslı, bu etkilerin incelenmesi ve giderilmesine yönelik araştırmalar yürüttüklerini kaydetti.
Çalışmaların, radyasyondan etkilenen uydu camları ve lenslerinin iyileştirilerek yeniden kullanılmasına katkı sunabileceği öngörülüyor. Aynı altyapıdan savunma sanayiinde kullanılan optik sistemlerin geliştirilmesi ve otomobil, cep telefonu gibi ürünlerde yer alan malzemelerin dayanıklılığının test edilmesi amacıyla da yararlanılabilecek.
Tıbbi araştırmalar da laboratuvarın potansiyel çalışma alanları arasında bulunuyor. Karslı, tıbbi görüntüleme ve kanser tedavisinde kullanılabilecek izotoplara yönelik ön araştırmaların TARLA bünyesinde gerçekleştirilebileceğini belirtti.
SÜPERİLETKEN MODÜLLERLE ELEKTRONLAR HIZLANDIRILDI
TARLA Hızlandırıcı Birim Yöneticisi Barış Yıldırım Demir, gerçekleştirilen deneyin laboratuvarın gelişiminde önemli bir dönüm noktası olduğunu ifade etti.
Türkiye'de ilk kez süperiletken modüller kullanılarak elektronların hızlandırıldığını belirten Demir, hızlandırıcı teknolojisinin malzemelerin uzun süreli radyasyon etkilerine karşı davranışlarını kısa sürede incelemeye imkan sağladığını vurguladı.
Demir, bu kapasiteyi, “Bir dakika ışınlamayla biz, güneşin verdiği 20 yıllık etkiyi bir dakikada öğrenebiliriz.” sözleriyle anlattı.
Laboratuvarın araştırmacıların kullanımına açılmasına yönelik hazırlıkların sürdüğünü belirten Demir, hızlandırıcı altyapısının farklı alanlarda yürütülecek deneysel çalışmalara imkan sağlayacağını kaydetti.
HEDEF, TEKNOLOJİK BİLGİ BİRİKİMİNİ ARTIRMAK
Ankara Üniversitesi'nde bilgisayar mühendisliği alanında doktora yapan ve TARLA'nın demet teşhis biriminde görev alan Arif Öztürk de elektronların hareketlerini izleyen sistemler üzerinde çalıştıklarını belirtti.
ABD'deki Stanford Üniversitesi ve Silikon Vadisi ile Japonya'daki Tsukuba ve Güney Kore'deki Pohang merkezlerini örnek gösteren Öztürk, hızlandırıcı teknolojilerinin bilimsel araştırmaların yanı sıra ülkelerin teknolojik gelişiminde de önemli rol oynadığını ifade etti.
TARLA'da oluşan bilgi birikiminin Türkiye'nin savunma sanayii ve sivil teknoloji alanlarındaki çalışmalarına katkı sunacağını vurgulayan Öztürk, “Ülkemize halihazırda bir bilgi kütüphanesi hediye etmiş durumdayız. Umarım bunu gün geçtikçe de artırırız.” ifadelerini kullandı.
