Orta Doğu'daki savaşın tetiklediği enerji krizine karşı hangi ülke nasıl önlem alıyor? Dünyada yaşanan gerilimin etkisiyle gerçekleşen tedarik kıtlığına karşı dünya çapında birçok ülke, tüketimi azaltmak ve artan maliyetlerin etkisini sınırlandırmak için bir dizi önlem devreye aldı.
Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) "2026 Enerji Krizi Politika Takip Aracı" ve hükümetlerin açıklamalarından derlenen bilgilere göre, ülkeler bir yandan talebi düşürmeye yönelik tasarruf politikalarını devreye alırken, diğer yandan vergi indirimleri, sübvansiyonlar ve fiyat kontrolleriyle hane halklarını korumaya çalışıyor.
ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20'sinin taşındığı Hürmüz Boğazı'nda yaşanan arz kesintisi, Brent petrolün varil fiyatının savaş öncesi döneme göre yüzde 50'ye yakın artmasına neden oldu. Dünya genelinde doğal gaz fiyatları da hızla arttı. Pek çok ülke, yüksek fiyatlar ve arz kısıtı karşısında talebi düşürmek için önlem almaya başladı.
ASYA'DA SERT TASARRUF VE KISITLAMA POLİTİKALARI
Orta Doğu'dan gelen petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tedarikine yüksek bağımlılığı olan Asya ülkeleri, enerji tüketimini doğrudan sınırlayan önlemlerle öne çıkıyor.
Körfez ülkeleri ve İran'dan önemli miktarda ham petrol ithal eden Çin ise yurt içindeki rafine petrol ürünlerinin fiyatlarına yönelik geçici sınırlama getirdi.
Bangladeş'te kamu binalarında klima sıcaklığı 25 dereceyle sınırlandırıldı, üniversiteler geçici olarak kapatıldı, gereksiz aydınlatmanın azaltılması ve toplu taşıma kullanımının artırılması istendi.
Endonezya'da kamu çalışanları için haftada bir gün uzaktan çalışma uygulaması başlatılırken, kamu görevlilerinin seyahatleri sınırlandırıldı ve kamu binalarında enerji tasarrufu önlemleri sıkılaştırıldı. Ülkede biyoyakıt üretim programının hızlandırılması kararlaştırıldı.
Hindistan, sanayide doğal gaz kullanımını sınırlandırdı, LPG yerine boru hattıyla gaz kullanımını yaygınlaştırma kararı aldı ve ticari LPG kullanımına sınırlama getirdi. Hindistan petrol ihtiyacının yüzde 50'sinden fazlasını Orta Doğu'dan alıyordu.
Güney Kore'de kamu kurumlarında araç kullanımına yönelik haftalık sınırlama sistemi uygulanırken, enerji yoğun sektörlerde tasarruf kampanyaları yürütülüyor. Petrol fiyatlarının 120-130 dolar bandına çıkması halinde özel araç kullanımına da kısıtlama getirilmesi planlanıyor.
Laos'ta kamu çalışanları için uzaktan çalışma ve vardiyalı sistem uygulanırken, okullarda haftalık eğitim süresi 5 günden 3 güne indirildi.
Ulusal acil durum ilan edilen Filipinler'de kamu çalışanları için 4 günlük çalışma sistemine geçildi, gereksiz kamu seyahatleri sınırlandırıldı ve bazı şehirlerde öğrenci ve çalışanlara ücretsiz toplu taşıma imkanı sağlandı. Filipinler enerji ihtiyacının neredeyse tamamını Orta Doğu'dan karşılıyordu.
Myanmar'da kamu görevlileri için haftada bir gün zorunlu uzaktan çalışma uygulanırken, araçlar için dönüşümlü kullanım sistemi ve "yakıt kotası" uygulaması devreye alındı.
Sri Lanka'da kamu kurumları haftanın belirli günlerinde kapatılırken, uzaktan çalışma teşvik ediliyor. QR kodlu yakıt dağıtım sistemi ve araç başına yakıt kotası uygulamaya konuldu. Ayrıca reklam panolarının aydınlatması gece saatlerinde kapatıldı.
Tayland'da uzaktan çalışma ve çevrim içi toplantılar teşvik edilirken, kamu görevlilerinin yurt dışı seyahatleri sınırlandırıldı ve ortak araç kullanımı (carpooling) özendirildi. Ülkede ofis çalışanlarının asansör yerine merdivenleri kullanması ve kullanılmayan cihazların kapalı tutulması istendi.
Vietnam'da uzaktan çalışma yaygınlaştırılırken, özel araç kullanımını azaltmaya yönelik kampanyalar ve toplu taşıma teşvikleri devreye alındı.
Singapur'da vatandaşların enerji tasarrufu için verimliliği yüksek cihazlar kullanması tavsiye edildi.
| Ülke | Alınan Tasarruf ve Kısıtlama Önlemleri |
|---|---|
| Genel | Orta Doğu'dan gelen petrol ve LNG tedarikine yüksek bağımlılık nedeniyle enerji tüketimini doğrudan sınırlayan önlemler. |
| Çin | Yurt içindeki rafine petrol ürünlerinin fiyatlarına yönelik geçici sınırlama. |
| Bangladeş | Kamu binalarında klima sıcaklığı 25 dereceyle sınırlandırıldı, üniversiteler geçici olarak kapatıldı, gereksiz aydınlatma azaltılması ve toplu taşıma kullanımının artırılması istendi. |
| Endonezya | Kamu çalışanları için haftada bir gün uzaktan çalışma, kamu görevlilerinin seyahatlerinin sınırlandırılması, kamu binalarında enerji tasarrufu önlemlerinin sıkılaştırılması ve biyoyakıt üretim programının hızlandırılması. |
| Hindistan | Sanayide doğal gaz kullanımının sınırlandırılması, LPG yerine boru hattıyla gaz kullanımının yaygınlaştırılması ve ticari LPG kullanımına sınırlama. |
| Güney Kore | Kamu kurumlarında araç kullanımına yönelik haftalık sınırlama sistemi, enerji yoğun sektörlerde tasarruf kampanyaları ve petrol fiyatlarının 120-130 dolar bandına çıkması halinde özel araç kullanımına kısıtlama planı. |
| Laos | Kamu çalışanları için uzaktan çalışma ve vardiyalı sistem, okullarda haftalık eğitim süresinin 5 günden 3 güne indirilmesi. |
| Filipinler | Ulusal acil durum ilanı, kamu çalışanları için 4 günlük çalışma sistemine geçiş, gereksiz kamu seyahatlerinin sınırlandırılması ve bazı şehirlerde öğrenci/çalışanlara ücretsiz toplu taşıma. |
| Myanmar | Kamu görevlileri için haftada bir gün zorunlu uzaktan çalışma, araçlar için dönüşümlü kullanım sistemi ve "yakıt kotası" uygulaması. |
| Sri Lanka | Kamu kurumlarının haftanın belirli günlerinde kapatılması, uzaktan çalışmanın teşvik edilmesi, QR kodlu yakıt dağıtım sistemi ve araç başına yakıt kotası, reklam panolarının gece aydınlatmasının kapatılması. |
| Tayland | Uzaktan çalışma ve çevrim içi toplantıların teşvik edilmesi, kamu görevlilerinin yurt dışı seyahatlerinin sınırlandırılması, ortak araç kullanımının özendirilmesi, asansör yerine merdiven kullanımı ve kullanılmayan cihazların kapalı tutulması. |
| Vietnam | Uzaktan çalışmanın yaygınlaştırılması, özel araç kullanımını azaltmaya yönelik kampanyalar ve toplu taşıma teşvikleri. |
| Singapur | Vatandaşların enerji tasarrufu için verimliliği yüksek cihazlar kullanması tavsiyesi. |
AFRİKA ÜLKELERİ TASARRUFA ODAKLANDI
Nijerya'da özellikle sanayi kuruluşlarının enerji verimliliğine odaklanması istendi.
Etiyopya'da kamu ve özel sektörde uzaktan çalışma ve çevrimiçi toplantılar teşvik edilirken, hükümet yakıt sübvansiyonlarını artırdı ve vatandaşlara enerji tasarrufu çağrısı yaptı.
Mısır'da kamu çalışanları için haftada bir gün uzaktan çalışma uygulaması başlatıldı, kamu binalarında aydınlatma ve elektronik cihaz kullanımı sınırlandırıldı, başkentte kamu kurumlarının çalışma saatleri kısaltıldı. Halka enerji tasarrufu için çağrıda bulunulurken, dükkanların hafta sonu biraz daha erken kapatılması istendi.
Senegal'de vatandaşlara enerji tüketimini azaltma çağrısı yapıldı.
| Ülke | Alınan Önlemler |
|---|---|
| Nijerya | Sanayi kuruluşlarının enerji verimliliğine odaklanması istendi. |
| Etiyopya | Kamu ve özel sektörde uzaktan çalışma ve çevrimiçi toplantılar teşvik edildi. Yakıt sübvansiyonları artırıldı ve vatandaşlara enerji tasarrufu çağrısı yapıldı. |
| Mısır | Kamu çalışanları için haftada bir gün uzaktan çalışma başlatıldı. Kamu binalarında aydınlatma ve elektronik cihaz kullanımı sınırlandırıldı. Başkentte kamu kurumlarının çalışma saatleri kısaltıldı. Halka enerji tasarrufu için çağrıda bulunuldu, dükkanların hafta sonu biraz daha erken kapatılması istendi. |
| Senegal | Vatandaşlara enerji tüketimini azaltma çağrısı yapıldı. |
AVRUPA'DA FİYAT KONTROLLERİ VE VERGİ İNDİRİMLERİ
Avrupa ülkeleri enerji krizine daha çok ekonomik araçlarla müdahale ediyor.
Almanya'da akaryakıt istasyonlarının fiyat artışlarını günde bir defa ile sınırlandıran düzenleme yürürlüğe girerken, Fransa ulaşım, balıkçılık ve tarım sektörlerine yönelik doğrudan mali destek paketleri açıkladı.
İspanya'da enerji verimliliği yatırımları ve yenilenebilir enerji kurulumlarına yönelik vergi indirimleri devreye alınırken, akaryakıtlar için de KDV indirimine gidildi.
İsveç'te araç yakıtlarına yönelik vergiler geçici olarak düşürüldü.
Polonya ve Hırvatistan'da benzin ve dizel fiyatlarına tavan fiyat uygulanırken, Slovenya'da yakıt alımları geçici olarak sınırlandırıldı. Sırbistan'da ise yakıtlara tavan fiyat konuldu ve vergi indirimleri yürürlüğe alındı.
İngiltere'de düşük gelirli ailelere yönelik yakıt desteği açıklandı. İrlanda'da akaryakıt vergileri düşürüldü, emekliler ve engelliler gibi kırılgan gruplara yönelik hedefli destek programları hayata geçirildi.
İtalya'da yakıt üzerindeki tüketim vergileri azaltılırken, Portekiz'de de akaryakıt vergilerinde geçici indirim uygulandı.
Avrupa Birliği (AB) Komisyonu da Orta Doğu'daki gelişmelerin enerji arzı üzerindeki etkileri nedeniyle üye ülkelerden, vatandaşlarını daha az araç kullanmaya, daha az uçuş yapmaya ve evden çalışmaya teşvik etmelerini istedi.
Öte yandan, Orta Doğu'daki çatışmanın başlangıcından bu yana AB'de gaz fiyatları yaklaşık yüzde 70, petrol fiyatları yüzde 60 artarken, 30 günlük çatışmanın Birliğin fosil yakıt ithalat faturasına 14 milyar avro ekledi.
Türkiye, akaryakıt fiyatlarındaki artışın tüketiciye yansımasını sınırlandırmak için mart başında eşel mobil mekanizmasını devreye aldı.
| Ülke | Alınan Önlemler |
|---|---|
| Almanya | Akaryakıt istasyonlarının fiyat artışlarını günde bir defa ile sınırlandıran düzenleme yürürlüğe girdi. |
| Fransa | Ulaşım, balıkçılık ve tarım sektörlerine yönelik doğrudan mali destek paketleri açıklandı. |
| İspanya | Enerji verimliliği yatırımları ve yenilenebilir enerji kurulumlarına yönelik vergi indirimleri devreye alındı. Akaryakıtlar için KDV indirimi yapıldı. |
| İsveç | Araç yakıtlarına yönelik vergiler geçici olarak düşürüldü. |
| Polonya | Benzin ve dizel fiyatlarına tavan fiyat uygulandı. |
| Hırvatistan | Benzin ve dizel fiyatlarına tavan fiyat uygulandı. |
| Slovenya | Yakıt alımları geçici olarak sınırlandırıldı. |
| Sırbistan | Yakıtlara tavan fiyat konuldu ve vergi indirimleri yürürlüğe alındı. |
| İngiltere | Düşük gelirli ailelere yönelik yakıt desteği açıklandı. |
| İrlanda | Akaryakıt vergileri düşürüldü, emekliler ve engelliler gibi kırılgan gruplara yönelik hedefli destek programları hayata geçirildi. |
| İtalya | Yakıt üzerindeki tüketim vergileri azaltıldı. |
| Portekiz | Akaryakıt vergilerinde geçici indirim uygulandı. |
| Avrupa Birliği (AB) Komisyonu | Üye ülkelerden vatandaşlarını daha az araç kullanmaya, daha az uçuş yapmaya ve evden çalışmaya teşvik etmelerini istedi. |
| Türkiye | Akaryakıt fiyatlarındaki artışın tüketiciye yansımasını sınırlandırmak için mart başında eşel mobil mekanizması devreye alındı. |
MEKSİKA VE LATİN AMERİKA'DA ÖNLEMLER
Brezilya'da yakıt üreticileri ve ithalatçılarına yönelik destekler artırılırken, dizele yönelik vergiler düşürüldü.
Şili'de kerosen fiyatları donduruldu ve yakıt kredileri askıya alındı.
Meksika'da akaryakıt fiyatlarını sınırlamak için sektörle anlaşmalar yapılırken, Barbados'ta fuel oil fiyatları geçici olarak sabitlendi ve elektrik sübvansiyonları artırıldı.
Arjantin'de yakıt vergisi artışları ertelendi, bazı ülkelerde biyoyakıt karışım oranlarının artırılması gibi alternatif çözümler devreye alındı.
Avustralya'da hükümet, artan maliyetleri hafifletmek amacıyla akaryakıt vergilerini geçici olarak yarıya indirdi ve akaryakıt istasyonlarının kar marjlarını sınırlandırdı.
| Ülke | Alınan Önlemler |
|---|---|
| Brezilya | Yakıt üreticileri ve ithalatçılarına yönelik destekler artırıldı, dizele yönelik vergiler düşürüldü. |
| Şili | Kerosen fiyatları donduruldu, yakıt kredileri askıya alındı. |
| Meksika | Akaryakıt fiyatlarını sınırlamak için sektörle anlaşmalar yapıldı. |
| Barbados | Fuel oil fiyatları geçici olarak sabitlendi, elektrik sübvansiyonları artırıldı. |
| Arjantin | Yakıt vergisi artışları ertelendi. |
| Diğer Bazı Ülkeler | Biyoyakıt karışım oranlarının artırılması gibi alternatif çözümler devreye alındı. |
| Avustralya | Akaryakıt vergileri geçici olarak yarıya indirildi, akaryakıt istasyonlarının kar marjları sınırlandırıldı. |